nieuwsactiviteitenover saltabelmeewerkencontact
Verslag excursie Denderbellebroek - 23/08/2015 - 04/12/2015 - 19:29

Ondanks de niet-optimale weersomstandigheden, konden we toch met zo'n 11 sprinkhanengeïnteresseerden van start gaan. Deze activiteit gebeurde in samenwerking met de regionale insectenwerkgroep Voelspriet van Natuurpunt (begeleiders Floris Vanderhaeghe en Luc Verhelst). Luc leidde ons naar de enkele mooie, ruige plekjes van het Denderbellebroek, met afwisselende dominantie door Pitrus, Riet en Rietgras. We wilden immers nagaan of de moerassprinkhaan in het gebied aanwezig zou zijn, aangezien het habitat ervoor geschikt is. Er is een populatie aanwezig in Berlare, aan de andere kant van de Schelde. Voorts leidde de tocht langs een aantal bosranden, graslanden en ruige bermen. Enigszins volgens verwachtingen – maar ook het weer speelde mee – konden we geen moerassprinkhanen vinden. Wel troffen we acht andere sprinkhaan soorten, waaronder Zeggedoorntje, Gewoon en Zuidelijk spitskopje. Ook houtpantserjuffers, kleine vuurvlinders, boomblauwtjes, landkaartjes en veel bijvoetooglapmotten werden waargenomen. Een prachtige close-up waarneming van een koperuiltje naar het einde van de zoektocht werd door de waarnemers welgesmaakt.

Verslag excursie Visbeekvallei - 01/08/2015 - 16/11/2015 - 09:09

Zeven mensen zakten af naar de Kindernouw- Visbeekvallei voor een excursie doorheen de drogere terreinen van de Visbeekvallei.  We begonnen op een schraal weilandje en de rand van een recent heringericht ven.  Daar noteerden we Zanddoorntje, Ratelaar, Zuidelijk spitskopje, Grote groene sabelsprinkhaan en Krasser.  Verderop zijn er nog wat graslandjes afgegraven, daar vonden we zowat dezelfde soorten en ook Bruine sprinkhaan en Struiksprinkhaan.  Het eerste stukje heide van de dag was goed voor een mooie populatie Snortikker.

Op een recent heringericht stuk heide tussen de naaldbossen werden enkele Knopsprietjes gevonden.  Langs het weggetje stonden wat eiken, en daar wist Koen een Boomsprinkhaan te kloppen, ook hier een foeragerend Bruin blauwtje, dat is hier niet alledaags.

Langs de rand van een heringericht ven hoopten we Wekkertje en Greppelsprinkhaan te vinden, geen van beiden gaven thuis.  Wel konden we de eerste Kustsprinkhanen, Zeggendoorntje, Gewoon doorntje en Gewone spitskopjes noteren en fotografeerden de liefhebbers enkele interessante pantserjuffers en plantjes.

We hadden ondertussen onze boterhammetjes op, en het werd tijd om wat nattere vegetaties te gaan zoeken langsheen de Visbeek.  Doorheen de droge bedding van de beek trokken we naar een vochtig hooilandje, waar we onze eerste Zompsprinkhanen konden noteren.  De fotografen vonden een aantal Eikenpages langs de rand van de hooilanden, terwijl de rest al in een nat hooiland stond vol met Moerassprinkhanen en her en der Zompsprinkhaan.

Een half uurtje later zaten we alweer op het droge, in een oud stuk heide met Heidesabelsprinkhaan. De teller dikte mooi aan, we hadden al 18 soorten gezien in dit deel van de Visbeekvallei.

Op verzoek van Koen zijn we met enkele geïnteresseerden nog verder gereden naar het Vliegveld van Oostmalle voor Zwart wekkertje en Gouden sprinkhaan, die we redelijk snel hadden gevonden.  De laatste soort van de dag was de Bramensprinkhaan.

Met 21 soorten sprinkhanen als dagtotaal konden we tevreden naar huis terugkeren.

Vondst van Boskrekel in Oost-Vlaanderen te Moerbeke-Waas. - 04/10/2015 - 08:09

In de winter van 2014-2015 werd ten noorden van Moerbeke-Waas een zoektocht naar de Eikenpage georganiseerd in het kader van het Project dagvlinders Durme- en Scheldegebied. Deze zomer werden de hier aangetroffen open terreintjes met jonge bomen, bremstruiken en een droge heidevegetatie geïnventariseerd in het kader van het dagvlinderproject. Hierbij werd er door Philippe Van de Velde een zacht tjirpend, krekel-achtig geluid gehoord, dat later bleek toe te behoren aan de Boskrekel (Nemobius sylvestris). Een gerichte zoektocht toonde aan dat de soort over het hele perceel in de vegetatie terug te vinden is, net zoals in een nabijgelegen bosrand langs een graanakker. Mogelijk is de Boskrekel ook in omliggende percelen terug te vinden.

Ondanks de ligging vlak naast een autostrade, gaat het mogelijk toch om een historische populatie: lokale insectenkenners herinneren zich dat er veertig jaar geleden reeds Boskrekel voorkwam in de regio, en op Ferraris-kaarten staat het gebied aangeduid als “woeste gronden” (terrein met kreupelhout). Naast deze nieuwe populatie was er slechts één historische waarneming van Boskrekel bekend in Oost-Vlaanderen, in het zuiden van de provincie.

Philippe Van de Velde

 

Verslag Inventarisatie Heiderbos - 16/09/2015 - 13:29

De Zadelsprinkhaan is samen met het Schavertje de meest bedreigde sprinkhanensoort van Vlaanderen. Het Heiderbos herbergt één van de minder onderzochte populaties van deze prachtige soort. Tijdens de excursie troffen we ongeveer 85 zingende mannetjes aan. Deze bevonden zich voornamelijk in de zuidelijke rand van het gebied, waar ze vaak de alom tegenwoordige jeneverbes als zangpost gebruiken. De gegevens, verzameld tijdens de excursie, zullen gebruikt worden om het beheer van dit gebied verder af te stellen op deze zeldzame sprinkhanensoort.

Uiteraard namen we naast de Zadelsprinkhaan ook andere sprinkhanensoorten waar, zoals het Zeggendoorntje, Zwart wekkertje (het vroegere Negertje), de Blauwvleugelsprinkhaan en de Boskrekel. Verder gaven we extra aandacht aan de Ratelaar, Bruine sprinkhaan en de Snortikker; drie soorten die enkel op basis van geluid of vleugeladering te determineren zijn.

Na de inventarisatie van het Heiderbos, bezochten we de nabijgelegen terril van Klaverberg vanwege enkele waarnemingen van de Lichtgroene sabelsprinkhaan. We troffen acht exemplaren van deze soort aan; waarschijnlijk zijn er verspreid over de terril nog enkele exemplaren te vinden. Een gerichte zoektocht naar het Kalkdoorntje, dat recent op verscheidene nieuwe plekken in Vlaanderen gevonden werd, leverde helaas enkel een Zanddoorntje op. Met de teller op 17 soorten sprinkhanen en krekels sloten we vervolgens onze geslaagde excursie af.

Antwerpse haven is trekpleister voor zuidelijke sprinkhanen - 14/09/2015 - 13:42

Afgelopen zomer werden er drie nieuwe zeldzame sprinkhanensoorten waargenomen in de Antwerpse haven: de Duinsabelsprinkhaan, de Dierentuinkrekel en de Boomkrekel. Deze ontdekkingen bevestigen het belang van het uniek biotoop voor diverse zuidelijke insectensoorten. Lees er meer over in dit natuurbericht.

Verslag excursie Eikelberg/Vorsdonkbos - 22/08/2015 - 04/09/2015 - 11:04

In de voormiddag bezochten we de Eikelberg, een gebied in beheer bij het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Er wordt gestreefd naar een afwisseling van zuur eikenbos, boszomen en open heischrale plekken door inzet van een schaapskudde. Hier bevindt zich één van de minder onderzochte Vlaamse populaties van de Rosse sprinkhaan. We slaagden er in om negen exemplaren te vinden, allen in de smalle strook aan de voet van de eigenlijke Eikelberg, tussen de spoorweg en de Leuvense Steenweg. Verder troffen we de Rosse sprinkhaan niet aan op de Eikelberg zelf, noch in het Vorsdonkbos. In de voormiddag namen we verder ook Zuidelijke boomsprinkhaan, Boomsprinkhaan, Sikkelsprinkhaan, Struiksprinkhaan, Zuidelijk spitskopje, Bramensprinkhaan, Ratelaar, Bruine sprinkhaan en Krasser waar.

Vervolgens bezochten we het gevarieerde natuurgebied ‘Vorsdonkbos’, samen met het lokale beheerteam. Op het trilveen troffen we verschillende Moerassprinkhanen aan, een soort die in het gebied toeneemt sinds het herstel van dit belangrijke biotooptype. Verder vervolledigden we onze sprinkhanenlijst van 15 soorten met het Gewoon doorntje, Zeggendoorntje en de Grote groene sabelsprinkhaan. Helaas slaagden we er niet in om de Gouden sprinkhaan en de Zompsprinkhaan waar te nemen. Beiden werden eerder in het gebied waargenomen, en geschikt biotoop lijkt voldoende aanwezig. Mogelijk speelt het maaibeleid op de natte graslanden beide soorten parten, aangezien de meeste percelen de eerste helft van juli gemaaid werden. Door beperkingen qua vrijwilligers en terreinarbeiders gebeurt dit maaibeheer op veel percelen grootschalig en gemechaniseerd (moerastractoren en graspersen). Een zoektocht vroeger op het jaar kan betere resultaten opleveren.

 

Verslag excursie Vloethemveld - 16/08/2015: vondst Heidesabelsprinkhaan - 02/09/2015 - 05:41

Tijdens een Excursie van Saltabel werden er in het Vloethemveld, een West-Vlaams militair domein beheerd door ANB, terug heidesabelsprinkhanen gevonden. De laatste waarneming van deze soort in West-Vlaanderen werd gedaan in 2009, toen een vrouwtje in een bodemval gevangen werd. Intensieve sleepvondsten op dezelfde locatie in datzelfde jaar leverden echter geen enkele heidesabelsprinkhaan op. Tijdens het bezoek van Saltabel op 16 augustus 2015 vonden we op exact dezelfde locatie drie vrouwelijke exemplaren. De vindplaats betreft een stukje hoge heidebegroeiing, zo behouden wegens de historische aanwezigheid van de Heidesabelsprinkhaan; buiten dit stukje troffen we geen enkel exemplaar aan.

In totaal stelden we 14 soorten sprinkhanen vast in het Vloethemveld: Ratelaar, Bruine sprinkhaan, Zuidelijk Spitskopje, Struiksprinkhaan, Boomsprinkhaan, Heidesabelsprinkhaan, Knopsprietje, Blauwvleugelsprinkhaan, Sikkelsprinkhaan, Krasser, Zanddoorntje, Zeggendoorntje, Gewoon doorntje en Grote groene sabelsprinkhaan. Vervolgens bezochten we het Beisbroek, waarbij we zowel de hoge heide langs de Diksmuidse Heirweg, als het geplagde deel iets dieper in het domein onderzochten. Hier troffen we in totaal 6 soorten aan: Ratelaar, Zuidelijk spitskopje, Struiksprinkhaan, Boomsprinkhaan, Sikkelsprinkhaan en Krasser. Ten slotte bezochten we de schobbejakshoogte, met als doelsoort het zeldzame Schavertje. Na intensief zoeken konden we er ééntje vinden. De zoektocht werd bemoeilijkt door de aanwezigheid van het gelijkende Knopsprietje. Er werd ook een Snortikker gehoord. Door de intense zoektocht naar het Schavertje hebben we waarschijnlijk een aantal algemene soorten niet genoteerd want in dit gebiedje werden ooit 12 soorten opgemerkt.

Heidesabelsprinkhaan nog steeds aanwezig in West-Vlaanderen - 01/09/2015 - 19:13

Goed nieuws uit West-Vlaanderen: de heidesabelsprinkhaan Metrioptera brachyptera werd (her)ontdekt in het domein van Vloethemveld tijdens een geleide wandeling (het gebied is verder ontoegankelijk). Er werd de voorbije jaren door ANB erg geïnvesteerd in herstel van heide en heischrale graslanden in dit militair domein. Dat de soort er voorkwam was bekend, maar het was al een hele tijd geleden dat ze nog werd waargenomen. De soort kwam voorheen in de Brugse veldzone voor ter hoogte van de Blauwhuisbeek in Hertsberge aan de Hazeweg, een plek met nu nog schamele heiderelicten die naderhand verkaveld, opgehoogd en vertuind is. Ze werd tijdens een Saltabel excursie in augustus 2015 teruggevonden. Lees er meer over in dit natuurbericht.

Verslag excursie Schupleer - 08/08/2015 - 16/08/2015 - 08:07

Met z’n tien vertrokken we iets na 10 aan de schaapsstal om de verscheidenheid aan graslanden in de Vorselaarse Aa-vallei te verkennen. We konden al snel enkele Kustsprinkhanen lokaliseren en deze soort zou in tal van de onderzochte percelen zeer talrijk blijken. Wat het weer betreft hadden we niet te klagen; het was zeer warm en de voorspelde buien bleven gelukkig uit. Iets na de middag bereikten we het Heiken, een door heide omringd grasland met een vochtiger dieper gelegen gedeelte waarin twee grote poelen werden gecreëerd. In het heidegedeelte noteerden we Snortikker en Knopsprietje. In het vochtige centrale gedeelte konden we enkele Moerassprinkhanen vinden, terwijl de bosrand dan weer de eerste Struiksprinkhaan en Grote groene sabelsprinkhaan van de dag opleverden. We keerden terug richting schaapsstal om daar nog enkele interessante percelen te inventariseren. Op de terugtocht vond een enthousiaste bomenklopper een mannetje Boomsprinkhaan. Na het verorberen van ons middagmaal begaven we ons met een uitgedund groepje naar enkele veelbelovende percelen. Hier werden grote aantallen Moerassprinkhaan gezien, en ook Zeggedoorntje werd aan de daglijst toegevoegd. De hier in 2005 gemelde Gouden sprinkhaan werd ondanks naarstig zoeken niet gevonden. We sloten de dag af in een typisch blauwgrasland waar de prachtige Blauwe knoop talrijk aanwezig was. Hier bleek Zompsprinkhaan zeer talrijk, terwijl Moerassprinkhaan hier vreemd genoeg nergens te bekennen was. In totaal konden we 16 sprinkhaansoorten waarnemen. Van andere soortgroepen werden er 11 libellensoorten en eveneens 11 dagvlindersoorten genoteerd.

Verslag Saltabel-excursie Middenloop Zwarte Beek - 2/8/2015 - 02/08/2015 - 10:00

De Vallei van de Zwarte Beek is niet enkel het grootste Natuurpunt reservaat, het is ook een heel divers gebied qua biotopen. Er was nog niet veel bekend van de sprinkhaanfauna van het gebied. Om die reden onderzochten we de voorbije jaren met Saltabel het Bovenstrooms gedeelte en in 2015 het Middenstrooms deel van de Zwarte-Beekvallei. We hadden prachtig weer op 2 augustus, ideaal om het gebied grondig te onderzoeken op sprinkhanen. Er daagden 8 deelnemers op voor deze excursie. Het lokale beheerteam van Natuurpunt leidde ons enthousiast rond en gaf toelichting bij het gevoerde beheer. Het Middenstrooms gedeelte bestaat vooral uit een groot open graslandencomplex, met zowel hooilanden als weilanden. We bezochten zelfs zeer natte percelen met Waterdrieblad die er nu erg droog bijlagen en daardoor goed toegankelijk waren. We zagen op tal van plaatsen grote aantallen van de prachtige Moerassprinkhaan. Ook de Kustsprinkhaan was zeer talrijk aanwezig en deze minder opvallende soort kon uitgebreid bestudeerd worden. Plaatselijk hoorden we ook veel Gouden sprinkhanen en we vingen zowel een mannetje als vrouwtje om het grote sexueel dimorfisme te illustreren. De vierde soort van ‘het natte viertal’, de lastig herkenbare Zompsprinkhaan, konden we helaas niet vinden. Op een oever van een waterpartij vingen we zowel Zeggendoorntje als Zanddoorntje en we bestudeerden de verschillen. In totaal zagen we 15 sprinkhaansoorten, wat een mooi resultaat is. Uiteraard hadden we ook oog voor andere soortgroepen: we zagen 2 zeldzame lieveheersbeestjes, het Dertienstippelig lieveheersbeestje en Achttienvleklieveheersbeestje. We registreerden 11 soorten libellen, waaronder de mooie Bruine glazenmaker, en 11 soorten dagvlinders.

Verslag inventarisatie Groot Schietveld - 05/07/2015 - 14/07/2015 - 12:49

Het Groot Schietveld is een uniek heidegebied in het noorden van Antwerpen, beschermd door de Europese habitatrichtlijn. Zowel Gouden sprinkhaan als Wekkertje werden eerder gemeld in dit militair domein, maar zijn verder niet uit de directe omgeving bekend.  Verder herbergt dit domein typische heidesoorten als Heidesabelsprinkhaan, Snortikker, Knopsprietje en Veldkrekel. Door de aanhoudende hitte was er brandgevaar op het Schietveld zelf en bezochten we enkel het publiek toegankelijke deelgebied ‘Marum’. Grote delen van dit gebied bleken vrij arm aan sprinkhanen. We troffen dan ook geen Gouden sprinkhanen aan, mogelijk deels te wijten aan de sterke wind. Wel vonden we twee Wekkertjes. In totaal troffen we 13 sprinkhanensoorten aan, waaronder de Kustsprinkhaan, die niet van het gebied bekend was. Verder waren van de partij: Struiksprinkhaan, Boomsprinkhaan, Heidesabelsprinkhaan, Grote groene sabelsprinkhaan, Gewoon en Zuidelijk spitskopje, Gewoon doorntje, Zeggedoorntje, Krasser, Bruine sprinkhaan en Ratelaar. Naast sprinkhanen namen we ook Andoornbij, Veenhommel verscheidene lieveheersbeestjes en enkele soorten libellen en waterjuffers waar, zoals Venwitsnuitlibel, Gaffelwaterjuffer en Bosbeekjuffer. Al bij al een geslaagde inventarisatie van het noordelijk deel van het Groot schietveld!

Verslag: excursie Negenoord-Kerkeweerd / Koningssteen-Kollegreend - 21/06/2015 - 13/07/2015 - 17:22

 

Onder een dreigend wolkendek vertrok de excursie in Negenoord/Kerkeweerd. Dit heringerichte ontgrindingsgebied aan de Maas te Stokkem wordt nu als natuurgebied beheerd m.b.v jaarrondbegrazing. De eerste sprinkhaan die werd opgemerkt was een zacht zingende krasser. Kort daarna werd een nimf van een spitskopje gesleept, a.d.h.v. de doorntjes op de achterdij werd ie als zuidelijk spitskopje gedetermineerd. Het sleepwerk leverde ook zand- en zeggedoorntjes op. Intussen was het beginnen regenen. Na de bui werd een blauwvleugelsprinkhaan ontdekt tussen de keien van de zomerdijk. In de vegetatie huisden diverse nimfen van de grote groene sabelsprinhaan. Ratelaar en bruine sprinkhaan werden gevangen en later ook meermaals gehoord. Inmiddels was de hemel opgeklaard en kwam de zon er meer en meer door. Op een schraler deel van de dijk met de fietsroute kon een eerste kalkdoorntje gesleept worden ! Ter hoogte van de stamplemen uitkijktoren in aanbouw (zie http://www.limburgs-landschap.be/nieuws_detail.asp?taal=nl&a=JRGRJOEPNQO8&p=1) kozen we nu het wandelpad linksom. Niet zonder resultaat want in een drooggevallen poel konden we de drie eerder genoemde doorntjessoorten opnieuw slepen, terwijl in de meer opgaande vegetatie diverse gouden sprinkhanen zongen en vele nimfen van de greppelsprinkhaan rondhupten. Een greppelsprinkhaan werd ook auditief opgemerkt en even verder werd een kustsprinkhaan gevangen. De aanwezigheid van eiken nodigde uit tot kloppen en leverde een nimf van een boomsprinkhaan op. Enkele zonnende, onvolwassen bramensprinkhanen vertegenwoordigden de laatste soort die we aantroffen.

De verplaatsing naar het andere voorziene gebied Koningssteen/Kollegreend werd gezien het enigszins gevorderde uur niet meer gemaakt. Uiteindelijke balans voor vandaag: 3 doorntjes, 5 sabelsprinkhanen en 6 veldsprinkhanen. Niet slecht voor een dag die weinig belovend begon. Naast de sprinkhanen werden o.a. ook telkens 6 soorten lieveheersbeestjes, libellen en 6 dagvlinders opgemerkt.

Verslag: Zoektocht naar veenmol in het Stropersbos – 30/05/2015 - 17/06/2015 - 09:23

Het stropersbos is één van de grotere natuurgebieden van Oost-Vlaanderen, en huist onder andere de grootste Oost-Vlaamse populatie veldkrekels. Naast een zichtwaarneming van een veldkrekel, kregen we ook een veenmol te horen! In totaal namen we tijdens deze geslaagde excursie negen soorten sprinkhanen waar:  ten minste drie soorten juveniele sprinkhanen (die niet tot op naam te brengen waren), Gewoon Doorntje, Zanddoorntje, Zeggendoorntje, Struiksprinkhaan, Veldkrekel en Veenmol.

Verslag: Zoektocht naar veenmol in het Klein Schietveld – 16/05/2015 - 15/06/2015 - 09:23

Met z’n tienen bezochten we het Klein Schietveld op zoek naar de zeldzame Veenmol. Deze vroeger algemene soort gaat tegenwoordig overal achteruit. Dit imposante insect met een verborgen levenswijze is bekend van het nabijgelegen ‘Groot Schietveld’ en van het ‘Grenspark De Zoom – Kalmthoutse Heide’. Toch slaagden we er helaas niet in om hem nu te horen te krijgen. Mogelijk speelde het slechtere weer van de voormiddag ons parten, waardoor het gebied idealiter opnieuw ’s avonds bezocht moet worden.

Andere nachtactieve dieren, zoals nachtzwaluw, gewone dwergvleermuis en veldkrekel, waren wel van de partij. Verder namen we onder andere het Gewoon doorntje en de zeldzame Veenhommel waar.

UPDATE: Het gebied werd nadien nog 2x ’s avonds bezocht, helaas opnieuw zonder succes.